Demonstratierechten kennen óók plichten

In Nijmegen zijn er zo’n 70 demonstraties per jaar. Voor demonstreren is wat mij betreft in principe altijd ruimte, want het recht op vrije meningsuiting en betoging is een belangrijke pijler van een democratie. Maar ik maak mij als burgemeester ook zorgen over hoe het recht op vreedzaam demonstreren, waar velen goed gebruik van maken, soms wordt gekaapt door een kleine minderheid die bewust inzet op vernieling of geweld, of gevaar veroorzaakt.

Demonstranten, gemeente en politie moeten volgens de spelregels van de Wet openbare manifestaties samen afspraken maken om de demonstratie (juist ook voor de betogers zelf) veilig en verantwoord plaats te laten vinden. In Nijmegen weigeren bepaalde groeperingen dat gesprek vooraf, zo merken wij vaker. Daardoor kunnen de gemeente en de politie minder dienstbaar zijn. We krijgen zo geen kans om eventuele gevaren voor gezondheid, verkeer en risico op wanordelijkheden goed in te schatten. Dat dwingt mij soms om beperkingen of voorschriften aan de actie op te leggen, of zelfs om een actie te verbieden.

Toch zagen we ook in de afgelopen weken weer dat klanten hun bank niet konden bezoeken door blokkades, dat de gezondheid van winkelmedewerkers en publiek in gevaar werd gebracht, dat er vernieling wordt aangericht in de universiteit. Verharding betekent niet dat een protestboodschap beter voor het voetlicht komt. Die sneeuwt juist vaak onder in de discussie over waar het recht op demonstreren ophoudt.

We lopen bovendien het risico dat het draagvlak in de stad voor (vreedzaam) demonstreren afneemt door ergernis aan dit soort acties. Zonde, want demonstreren is een grondrecht waarop we samen zuinig moeten zijn. 

Ik roep betogers daarom op om te investeren in de onderlinge relatie, zodat we kunnen overleggen vanuit wederzijds vertrouwen. Mensen die vreedzame bedoelingen hebben, zouden daar niet huiverig voor hoeven zijn. Openstaan voor een gesprek geldt wat mij betreft trouwens net zo goed voor overheden en organisaties waartégen gedemonstreerd wordt. Bereid zijn om te luisteren naar een betoog, is ook goed fatsoen. Net als dat je om onderbouwde redenen kunt besluiten om geen gehoor te geven aan eisen van demonstranten.

Het lijkt nu soms alsof de belangen vanuit het recht om te demonstreren groter worden geacht dan de rechten of belangen van anderen in de samenleving. 

Mensen vragen mij waarom demonstranten hinderlijke, gevaarlijke of zelfs strafbare dingen kunnen doen, zonder daarvoor vervolgd te worden. Ik heb dat antwoord niet altijd. Wij doen er alles aan om demonstreren mogelijk te maken, als óók het gesprek mogelijk is hoe de belangen van anderen niet onnodig in het gedrang komen. Dat is belangrijk voor onze democratie, voor het rechtsgevoel van burgers en het vertrouwen in de overheid, zowel van demonstranten als anderen.