HEMA tentoonstelling: ‘De Nijmeegse binnenstad: Vormgeven aan de toekomst’
AlgemeenNIJMEGEN - In de HEMA-etalages wordt tot 1 maart 2026 de vijfde expositie gehouden over de Nijmeegse binnenstad. De zes etalages tonen de veranderingen in de binnenstad vanaf 1965 en geven een beeld van de toekomst.
Door Stichting Nijmegen Wederopbouwstad
De eerste drie tentoonstellingen betroffen de vooroorlogse binnenstad, het Bombardement van 22 februari en de Slag om de Waalbrug (Market Garden) in september 1944. Het centrum van Nijmegen werd toen bijna totaal verwoest. De vierde tentoonstelling ging dan ook over de Wederopbouw. Er kwam een totaal nieuwe binnenstad die inmiddels uniek is in Nederland. Nergens is de wederopbouwarchitectuur zo compact en aaneengesloten te zien.
Vijfde expositie: Vormgeven aan de toekomst
In de periode na 1965 hebben zich vier grote veranderingen voorgedaan. In de nabije toekomst zal - de vijfde verandering - het aanzicht van de binnenstad door o.a. de vergroening en woningbouw wijzigen zonder haar karakter uit de wederopbouw te verliezen. In vijf etalages wordt aandacht besteed aan deze veranderingen.
Marikenstraat, Mariënburg en Plein 1944
In de jaren tachtig en negentig ging het economisch niet zo goed met Nijmegen. De industrie verdween en er was veel werkloosheid. De binnenstad liep achteruit, bewoners vertrokken. De grootse herinrichting van Mariënburg moest de stad een push up geven. Er werd besloten een doorsteek van het Mariënburgplein naar de Burchtstraat te realiseren, en nog wel met een straat met twee lagen, de Marikenstraat. Die straat werd vervolgens door de Moenenstraat verbonden met de Ziekerstraat en de Molenpoortpassage.
Het winkelend publiek kon nu rondjes lopen door de Nijmeegse binnenstad, een niet onbelangrijke kwaliteit bij het winkelen. Het Mariënburgplein kreeg een bibliotheek, Filmhuis LUX, het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis en een nieuw Regionaal Archief.
De tweede grote zichtbare verandering is de herinrichting van Plein 1944 in 2010. Het plein werd door de bouw van een appartementsgebouw verkleind en gedeeltelijke hoogbouw moest het plein omsluiten en knusser maken. Een aardig detail is dat het gebouw veel kenmerken heeft van de panden uit de Wederopbouw: sierlijk metselwerk, balkons met dat typisch hekwerk, betonnen versiering op het dak. Het sluit daarmee mooi aan op de omliggende panden
Winkels
Twee wat minder snel zichtbare veranderingen in de binnenstad betreffen het uiterlijk van de winkels en het terugdringen van de auto.
De manier waarop gewinkeld werd in de jaren vijftig/zestig is fundamenteel veranderd. In de naoorlogse jaren ging men etalages kijken. Was er iets van iemands gading, dan ging men naar binnen. De klant werd dan ontvangen met de woorden: ‘Waarmee kan ik u van dienst zijn?’
Vanaf de jaren 70 gaat dat anders. Het winkelend publiek kijkt niet meer in etalages maar loopt een winkel binnen en ‘snuffelt’ wat. Is er een product waarin de klant geïnteresseerd is, dan wordt het winkelpersoneel gevraagd. Ziet de klant niks, dan gaat het snuffelen door in andere winkels.
Dat veranderde consumentengedrag had grote gevolgen voor het uiterlijk van de winkels. Onze naoorlogse binnenstad was aanvankelijk een binnenstad vol etalages met mooi uitgestalde spullen. Dat veranderde in het laatste kwart van de vorige eeuw. Veel etalages werden vervangen door kunststof gevels met veel glas en brede openstaande deuren zodat de klant makkelijk naar binnen kon.
Gelukkig zijn In de huidige binnenstad toch nog veel etalages uit de wederopbouwperiode behouden gebleven. Loop maar eens door de Houtstraat bijvoorbeeld.
Tenslotte een laatste opvallende verandering m.b.t. de winkels. Veel winkelpanden zijn de laatste vijftien jaar omgebouwd tot horecagelegenheden, vaak met een buitenterras. Nijmegen is daarmee een echte terrassenstad geworden, waarbij het uitgaan en recreëren een belangrijkere plek innemen dan het doen van inkopen. De stad kent het hoogst aantal terrasvierkante meter per inwoner van Nederland
Auto’s
De auto was na de oorlog zeer welkom in de stad. Alle winkels in de binnenstad konden gemakkelijk worden bereikt met de auto. De Bloemerstraat, Augustijnenstraat, en de Burchtstraat werden verbreed. Er werd een groot centrumplein, Plein 1944, aangelegd om de auto te parkeren en te showen.
De groei van het autopark was vanaf de jaren vijftig opvallend. In 1950 waren in Nijmegen ongeveer 5000 auto’s op een bevolking van ruim 100.000 inwoners. Nu zijn er in Nijmegen 74.000 auto’s op een bevolking van ruim 180.000 inwoners.
Niet zo raar dat de binnenstad langzaam maar zeker vol liep met auto’s. Met het steeds toenemende autoverkeer en de daarmee gepaard gaande parkeerproblemen nam de gemeente doorlopend maatregelen om het autoverkeer terug te dringen. Zo werden veel straten in het stadscentrum omgevormd tot wandelpromenades. Ook Plein 1944 werd autovrij.
Een ontwikkeling die nog niet gestopt is. In de komende jaren zal de hele binnenstad het domein worden van voetgangers en fietsers
De nabije toekomst
In de vijfde etalage van de tentoonstelling in de HEMA etalages wordt een beeld gegeven van al die veranderingen
De wederopbouwpanden worden opgeknapt waardoor ze hun helderheid uit de beginjaren terug krijgen. De binnenstad wordt groener. Van Kelfkensbos tot de bushalte op Plein 1944 wordt alles opnieuw bestraat en vergroend. De voormalige V&D en de Molenpoortpassage worden herontwikkeld waardoor er meer plekken komen om in de binnenstad te wonen. Bestaande panden worden opgetopt, dat wil zeggen dat er een nieuwe woonetage op wordt geplaats. De Stadsschouwburg en Carolus worden vernieuwd en verduurzaamd. Het stationsgebied wordt herontwikkeld.
Kortom, het centrum van Nijmegen wordt steeds aantrekkelijker voor inwoners en toeristen. Er kan worden gewoond en gewinkeld in een voor voetgangers prettige omgeving, waarbij het karakter van de wederopbouw wordt behouden en gerespecteerd.
Een centrum om trots op te zijn.
