Mark Dingemanse.
Mark Dingemanse. (Foto: Milette Raats)

Nijmeegse taalonderzoeker wint prijs

  Nieuwsflits

Nijmegen - De Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen heeft de Heineken Young Scientists Award 2020 in het domein Humanities toegekend aan Mark Dingemanse (1983), taalwetenschapper aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Dingemanse krijgt de prijs voor zijn onderzoek naar waarom talen zijn zoals ze zijn en hoe taalgebruik ons mens maakt.

De Heineken Young Scientists Awards zijn belangrijke aanmoedigingsprijzen voor jonge onderzoekers die excellente wetenschappelijke prestaties verrichten en daarmee een voorbeeld zijn voor andere jonge wetenschappers. De prijs omvat een geldbedrag van 10.000 euro en een kunstwerk.

Internationale erkenning

Het werk van Mark Dingemanse geniet internationale erkenning. De jury roemt zijn onconventionele vraagstellingen aan de ‘randen’ van de taalwetenschap, zijn toewijding aan open science, waarbij hij data en analysemethoden vrij ter beschikking stelt aan andere onderzoekers, en zijn inspanningen op het gebied van wetenschapscommunicatie voor een breed publiek. Zo organiseerde hij diverse publieksevenementen over taalwetenschap en is hij mede-oprichter van Stemmen van Afrika, een website over de talenrijkdom van Afrika.

Onderzoek naar taal

Het onderzoek van Dingemanse draait om grote vragen: Wat doen we met taal? Wat doet taal met ons? Waarom zijn talen zoals ze zijn? Zijn werk neigt naar onderwerpen die tot nu toe aan de aandacht van de taalkunde ontsnapt zijn en leidt daardoor regelmatig tot vernieuwende inzichten. Zo onderzoekt hij de ongeschreven regels van taal. Daarvoor bestudeert hij woordjes en signalen die iedereen elke minuut gebruikt zonder erbij na te denken, zoals ‘m-hm’, ‘hè?, ‘oh!’. Die kleine woordjes zijn misschien wel de sleutel tot ons taalvermogen en ons sociale leven: zonder dat soort snelle metacommunicatie zouden onze gesprekken constant vastlopen. Dingemanse probeert te achterhalen waar zulke woordjes vandaan komen en wat hun invloed is op de structuur van taal.

Het onderzoek van de taalwetenschapper is in eerste plaats fundamenteel, en tegelijk relevant voor allerlei maatschappelijke ontwikkelingen. We praten steeds meer met apparaten, denk maar aan Siri of Google Home. Om dat soepel te laten verlopen, moeten we meer weten van de structuur van gesprekken, en dan liefst de universele structuur, niet beperkt tot een paar Europese talen. Het onderzoek van Dingemanse kan daaraan bijdragen.

Ander onderzoek van Dingemanse focust op iconiciteit: hoe woorden en gebaren betekenis kunnen uitbeelden. Zijn werk op dit vlak laat zien waarom sommige woorden makkelijker te leren zijn dan andere en hoe het werkt om ‘in geuren en kleuren’ te vertellen.

Een verwante onderzoekslijn richt zich op synesthesie, ofwel hoe zintuigen met elkaar verweven zijn. In het Groot Nationaal Onderzoek naar Taal en Zintuigen ontdekten hij en zijn collega’s bijvoorbeeld dat bijna iedereen, synestheet of niet, op dezelfde manier klinkers met kleuren verbindt (zo is ‘aa’ bijna altijd rood en is ‘ie’ lichter dan ‘oe’). Dat soort associaties laat zien hoe we klanken verwerken in ons brein.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden