Krijgt Neder-Germaanse Limes Werelderfgoed-status ?

NIJMEGEN - De Neder-Germaanse Limes, de Romeinse grens die ook door Nijmegen en omgeving loopt, heeft van adviesorgaan ICOMOS (een internationale organisatie tot bescherming van monumenten en sites) een positief advies gekregen voor inschrijving als UNESCO Werelderfgoed. Zo’n advies wordt doorgaans overgenomen door UNESCO. Of de Limes ook daadwerkelijk die status krijgt, wordt in juli besloten.

Al sinds de jaren ’50 van de vorige eeuw vinden op grote schaal archeologische opgravingen plaats in Nijmegen. Al snel kwamen de toenmalige archeologen van de universiteiten en rijksdienst erachter dat Nijmegen nog een bijzondere en voor Nederland uniek bodemarchief verborgen hield.

Opgravingen op en rond het Valkhof, de Hunerberg en het Kops Plateau onthulden steeds meer over het Romeinse militaire karakter van de oorsprong van Nijmegen. Vondsten als de stenen pilaar van Trajanus uit de bodem van het Kelfkensbos, Romeinse maskers van legerofficieren en vele verwijzingen naar de aanwezigheid van Romeinse soldaten onthulden het belang van deze plek in de Romeinse opmars het noordelijke deel van Europa te veroveren.

Uitvalsbasis

Bij de Rijn stuitte de Romeinse legioenen echter talloze malen op verzet van de Germaanse barbaren, zoals de Romeinse Tacitus de inheemse, autochtone stammen beschreef in zijn boeken uit de eerste eeuw na Chr. Bij Nijmegen vonden de Romeinse veldheren een goede strategische plek om als uitvalsbasis te dienen om de Romeinse grens van het rijk stap voor stap te vestigen voorbij de Rijn.

Het Kops Plateau werd ingericht voor de ruitereenheden van het Romeinse leger. Zeer uniek voor Nederland was het 2000 m2 tellende commandantsgebouw (praetorium) op het Kops Plateau. Verbleef hier de keizerlijke troonopvolger Germanicus die zijn bijnaam verdiende aan de vermeende verovering van Germanië? Dat lukte echter niet volledig en uiteindelijk kozen de Romeinse keizers ervoor de Rijn als noordelijke limes, rijksgrens, te behouden en deze fysieke lijn te verdedigen vanuit een groot netwerk van wachttorens en forten (castella). De strategische heuvel van de Hunerberg en het Kops Plateau werd door de Romeinse veldheren gekozen als uitvalsbasis en veilige thuishaven van het legioen. De castra, een grote kazerne, bood met zo’n 42 ha plaats aan twee Romeinse legioenen.

Tiende Legioen

We weten in ieder geval zeker dat het Tiende Legioen met de bijnaam Gemini (Tweeling) er een tijd woonde. Dit legioen werd verantwoordelijk gemaakt voor de verdediging van de Nedergermaanse limes en handhaafde de orde, hier in Nederland en in westelijk Duitsland langs de Rijn.

Het terrein van het Valkhof, waar zich aanvankelijk in de eerste eeuw Oppidum Batavorum uitstrekte, werd later ook ingericht als castellum waar soldaten bivakkeerden. Hun gezinnen vestigden zich rondom dit fort en hier ontstond een levendige bedrijvigheid met ambachtslieden en handelaren. De eerste Romeinse stad, compleet met verdedigingswal en grachten, waar 2000 jaar later Museum Het Valkhof met de archeologische collectie van de gemeente een plekje kreeg.

Hoewel de Nijmeegse Romeinen niet direct aan de grens vertoefden, was de plek van het latere Nijmegen onmisbaar in de verovering van de gebieden van Nederland en Zuid-Duitsland dankzij haar strategische ligging. Beroemde veldheren woonden hier bij tijd en wijle en mogelijk kregen zij zelfs hoog keizerlijk bezoek.

Aquaduct

De Nijmeegse legerplaatsen groeiden uit tot een belangrijk militair centrum en hadden een grote aantrekkingskracht op handelaren uit alle delen van de bekende wereld en de lokale Germaanse bevolking. Er werd zelfs enorm veel moeite gedaan om een echt Romeins aquaduct aan te leggen, het enige aquaduct van Nederland. Dit bouwwerk moest het legioen voorzien van schoon drinkwater uit de bronnen van Groesbeek. Een technisch hoogstandje, waarvan we nu nog niet eens goed begrijpen hoe het die Romeinen gelukt is. Zelfs bovengronds zijn hier nog de sporen van te zien als je weet waar je moet kijken.

Onrusten

Bloeitijden werden echter afgewisseld met onrust. Vond de Bataafse Opstand echt plaats rondom het Valkhof waar brandsporen de funderingen van gebouwen uit die tijd markeren? De bewoners vluchtten weg van deze plek, maar lieten zich niet zomaar verjagen. Aan de westkant van de huidige stad werd een nieuwe stad gebouwd, groter, Romeinser en welvarender dan ooit daarvoor: Ulpia Noviomagus.

“Dat Nijmegen, een plek van onschatbare waarde voor de geschiedenis en ontwikkeling van een land dat we nu zijn, een volwaardige plek op de Werelderfgoedlijst van Unesco krijgt, lijkt met het positieve advies van Icomos, het adviesorgaan van Unesco, een belangrijke stap dichterbij. In juli van dit jaar valt de beslissing. De gemeente Nijmegen sluit aan bij de festiviteiten die dit belangrijke moment zullen markeren”, aldus de gemeente.

Masterplan

De gemeente werkt momenteel een Masterplan Romeinse Limes uit. “Het Werelderfgoed is van iedereen en zal ook op die manier een rol spelen in diverse ontwikkelingen in de stad. Samen met gevestigde partners als Museum Kam, Museum het Valkhof, het archeologisch depot en de Radboud Universiteit is Nijmegen dé plek om de Romeinse Limes op nationaal niveau verder te ontwikkelen en de waarde ervan voor onze identiteit uit te dragen”, aldus de gemeente.