Stevenskerk in de bouwsteigers

Nijmegen - “Zo’n groot restauratieproject is net als het beklimmen van een berg”, vertelt bestuurslid Henk Postema over de grootscheepse restauratie van de Stevenskerk. “Het traject naar de top kan af en toe lastig zijn, maar als je er eenmaal bent... dan is dat geweldig!” Een mooie metafoor voor een traject dat zo’n tien jaar gaat duren. Heel wat langer dan een gemiddelde bergbeklimming, maar het behalen van het eindpunt zal ongetwijfeld net zoveel voldoening geven.

De Stevenskerk is momenteel weliswaar nog gesloten voor bezoekers vanwege de koude wintermaanden, maar ook aan de buitenkant is al van alles van de restauratie te zien. Het meest in het oog springend: de werkzaamheden aan het dak. “Dat was bedekt met naoorlogse Duitse leien”, vertelt Henk die als bestuurslid van Stichting Stevenskerk het monument ‘in zijn portefeuille’ heeft. “Leien die na ruim zeventig jaar hard aan vervanging toe waren.” Een klusje dat je echter niet zomaar klaart, weet Heleen Wijgers, directeur van Stichting Stevenskerk. “Dat is echt ‘monnikenwerk’ dat alleen door vakmannen kan worden uitgevoerd.”
En die vakmannen zijn dan ook hard bezig, zoals we zien als we een rondje maken over het dak. “Heel bijzonder om aan zo’n project mee te mogen werken”, aldus een van hen. “Helemaal nu het weer wat aangenamer begint te worden”, lacht hij. “Twee weken geleden stonden we hierboven nog te rillen van de kou.” Op deze grote hoogte bekijken Henk en Heleen het werk van de dakdekkers nauwkeurig. Henk: “Moet je zien, die leien komen rechthoekig vanuit Spanje aan en als ze eenmaal op het dak geplaatst worden, zijn ze volledig afgerond en op maat gemaakt. Een klusje dat je niet zomaar klaart.” Vandaar dat het ook dak voor dak wordt aangepakt. “In één keer het hele dak zou simpelweg niet haalbaar zijn.”

Verlichting

Het dak is overigens niet het enige wat aan de Stevenskerk wordt gerestaureerd. Heleen: “We zijn bezig met tal van deelprojecten waarvan het dak er een is.” Een ander project is de verlichting in de kerk. Voorheen was die vooral functioneel, maar dankzij een speciaal ontworpen duurzaam lichtplan is de verlichting voortaan ook geschikt voor het creëren van een beleving en het mooi aanlichten van het geheel. “Nieuwsgierig naar die verlichting? Vrijdag 8 maart wordt die officieel in gebruik genomen tijdens het concert Meesters & Gezellen 2019.”
Het lichtplan is dus duurzaam, maar ook op andere vlakken speelt duurzaamheid een rol bij de restauratie van de Stevenskerk. Heleen: “Verduurzamen is tegenwoordig sowieso een ‘hot topic’ en het levert ons ook alleen maar voordelen op. Niet alleen doordat we daardoor kunnen besparen op energiekosten, het zorgt ook voor een aangenamer binnenklimaat voor onze bezoekers en vrijwilligers. Het zou toch mooi zijn als we door te verduurzamen voortaan het hele jaar door open kunnen zijn en niet vanwege de kou dicht moeten in de winter.”

Maar hoe verduurzaam je een kerk? “Dat is nog een hele uitdaging, geef ik eerlijk toe. De naoorlogse glas-in-loodraampjes moeten bijvoorbeeld ook gerestaureerd worden doordat het lood na al die jaren ‘op’ is en daarvoor bekijken we dan of het een optie is om hier dubbel glas van te maken. En zo zoeken we telkens naar de meest duurzame oplossing.”

Orgel

Een rondje door de kerk toont dat ook binnen van alles in de steigers staat. Henk: “Het stucwerk boven de prinsenbank wordt momenteel vervangen en ook het orgel was heel hard aan een opknapbeurt toe. Vooral dat laatste is een ontzettend ingewikkelde klus waar heel wat partijen bij betrokken zijn. Je hebt het toch over een orgel van bijna 250 jaar oud met zo’n 3600 orgelpijpen, het grootste in zijn soort dat na de oorlog is overgebleven. Daar moet je dus met veel zorg mee omgaan.”

Staat er verder nog meer aan restauratiewerkzaamheden op de planning? “Uiteraard, anders zouden we er ook niet tien jaar voor uittrekken”, aldus Heleen. “Om een paar voorbeelden te noemen: de voorzieningen, zoals de toiletten, zijn niet meer toereikend voor de circa 165.000 bezoekers die we jaarlijks ontvangen, die moeten worden uitgebreid.” Daarnaast willen ze de kerk ook iets meer een museaal karakter geven. “Het gebouw is architectonisch ontzettend mooi, maar binnen valt er nog niet al te veel te zien voor de bezoekers. Dat willen we veranderen. Vandaar dat we bezig zijn met een herinrichtingsplan van de kerk waarbij we ook een gedeelte van de kerk een museale functie willen geven. Objecten die te maken hebben met de geschiedenis van de kerk kunnen hier dan bijvoorbeeld een plek krijgen.”
Om dezelfde reden is het ook de bedoeling dat er een publieksingang wordt gecreëerd naar het graf van de familie Goris uit 1651 dat enige tijd geleden onder de vloer werd aangetroffen. Henk: “Dat soort zaken wil je natuurlijk ook kunnen tonen aan je bezoekers. Maar ook dat is geen kwestie van simpelweg het luik openzetten en mensen binnenlaten, dus ook dat is weer een klus voor op het lijstje.”

Genoeg te doen dus, de komende tien jaar. “Maar het zou heel mooi zijn als we in 2022 al een heel eind zijn met het aanpakken van de inrichting van de kerk, zodat alles er weer wat mooier uitziet als de Stevenskerk dat jaar haar 750e verjaardag viert. Dat is het eerste doel waar we naartoe werken en uiteindelijk is het dan de bedoeling dat de Stevenskerk over tien jaar klaar is voor de toekomst.”
Voor de restauratie van de Stevenskerk is veel geld nodig. Geld dat voor een deel afkomstig is uit subsidies, maar waarvoor bijvoorbeeld ook crowdfundacties zijn opgezet. Zo loopt er nog een crowdfundactie voor het duurzame lichtplan. Meer info op www.stevenskerk.nl.

(Tekst: Maaike van Helmond)