Een bijna vergeten groep: Portugezen in Suriname

NIJMEGEN - De Werkgroep Caribische en Aziatische Cultuur Nijmegen verzorgt zaterdag 25 oktober in Wijkcentrum Dukenburg aan Meijhorst 70-39 in Nijmegen een bijeenkomst over de Portugezen in Suriname. Van 13.00 tot 16.00 uur, entree: vrijwillige bijdrage.

 De Portugezen in Suriname hebben een belangrijke bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van het land. Toch zijn er weinig studies of publicaties over hen verschenen in vergelijking met andere groepen. Pas in 2023 werd voor het eerst de Portugese migratie naar Suriname herdacht.

Sprekers zijn Rigoni de Abreu-Muller, Hedy Tjin en Zindzi Zevenbergen. De laatste twee vertellen over de totstandkoming van het boek ‘Manie Schaafijs, ode aan een orale traditie in Suriname’.

Meer informatie via ronney@deabreu.nl) of hmoenir@gmail.com, tel. 06-170.82.801. Meer info: www.wcacn.nl

Samenvatting van de lezingen:

De Portugese migratie naar Suriname is in feite via drie migratiestromen verlopen:

-Tijdens de eerste migratiestroom kwamen de Portugese joden merendeels al in de vroege slavernijperiode als plantage-eigenaren.

-In 1853 kwam de tweede groep Portugezen. Deze kwamen van het eiland Madeira. Ze waren eigenlijk op weg naar Brits-Guyana als contractarbeiders, waar de planters na de afschaffing van de slavernij ook alternatieve arbeidskrachten zochten, maar kwamen terecht in Suriname. Ze werkten als contractarbeiders in Suriname. Aan het einde van hun contract verlieten ze de velden en zochten ze een bestaan op de markt.

-In latere jaren kwamen er meer immigranten uit Madeira en Brits-Guyana naar Suriname, echter niet meer als contractarbeiders maar als vrije arbeidsmigranten. Deze derde groep Portugezen heeft als pionier op eigen wijze een bijdrage geleverd aan de ontwikkeling van Suriname en is volledig geïntegreerd in de samenleving.

Hun nakomelingen zijn op diverse gebieden een verrijking voor Suriname. De nazaten van de Portugese immigranten zijn onder meer actief in de handel, de industrie, het onderwijs, de wetenschap en de sport.

In 2023 werd voor het eerst officieel de Portugese migratie naar Suriname herdacht.

Rigoni De Abreu-Muller en Hedy Tjin zijn ook nakomelingen van de Portugezen die uit Madeira naar Suriname kwamen. Hier wordt een belangrijke inbreng van hun familieverhaal voor Suriname beschreven.

De meeste mensen hebben vast weleens een schaafijskar gezien op de markt, tijdens Keti Koti of op het Kwaku-festival. Maar wat niet iedereen weet is dat het waarschijnlijk de grootvader van Rigoni De Abreu-Muller en de overgrootvader van Hedy Tjin is geweest, Francisco de Freitas, die het ijs jaren geleden in Suriname introduceerde. Dit fascinerende familieverhaal was de inspiratie voor het kinderboek Manie Schaafijs, geschreven door Penseelwinnaar Zindzi Zevenbergen en schitterend geïllustreerd door Tjin zelf.

De jonge Francisco verlaat het paradijselijke eiland Madeira op zoek naar werk en geluk. Ondanks vele tegenslagen en voortdurende heimwee weet hij een bestaan op te bouwen in Suriname. Om zijn gezin te kunnen blijven onderhouden, besluit hij enige tijd voor werk naar Trinidad te vertrekken. Daar ontdekt hij het schaafijs, dat op allerlei manieren verlichting biedt in zijn bestaan.

Het veelstemmige Manie Schaafijs is een ode aan de orale traditie van Suriname. Van de historische feiten, gecombineerd met de geestige en soms tegenstrijdige overgeleverde verhalen van familieleden, heeft Zevenbergen spannende fictie gemaakt voor kinderen rond de tien jaar. Maar dit verhaal over migratie en een nieuw thuisland is minstens even interessant voor volwassenen. In hun presentatie vertellen Hedy Tjin en Zindzi Zevenbergen over de totstandkoming van het boek.

Informatie over de sprekers:

Rigoni De Abreu-Muller Rigoni is tot haar pensionering lerares Nederlands geweest Ze heeft zich daarnaast verdiept in culinair koken. Rigoni heeft daarnaast steeds een warme belangstelling gehad voor het eiland Madeira waar de voorouders van moederskant vandaan komen en kan enthousiaste verhalen vertellen over de geschiedenis van haar voorouders en wat die voor Suriname betekend hebben.

Hedy Tjin is een begenadigd illustrator en grafisch ontwerper die ons al bekend is. In juli dit jaar verscheen het boek getiteld Alle dingen die mijn opa stiekem is met Gerson Main als auteur en Hedy Tjin als illustrator. Een troostend prentenboek over omgaan met verlies en de kracht van fantasie.

In het boek gaat het over een kleinzoon die vertelt over zijn grootvader. Het lijkt alsof opa een saai leven heeft in een verpleeghuis, maar hij vertelt de meest indrukwekkende verhalen aan zijn kleinzoon – soms is hij sultan, dan weer kapitein van een diepzeeduiker. Als opa vaker in bed blijft liggen en zijn ogen niet meer opent, wordt iedereen verdrietig. Maar daar is geen reden voor, want op dit moment is oma op een extra indrukwekkend avontuur!

Hedy is met haar kleurrijke illustraties in kinderboeken inmiddels drievoudig Zilveren Penseel-winnaar.

Op 15 juli 2025 schoof illustrator en beeldend kunstenaar Hedy Tjin aan bij Nooit Meer Slapen, het VPRO-radioprogramma waarin ze in gesprek ging met Atze de Vrieze. In het interview sprak Tjin openhartig over haar artistieke drijfveren, haar culturele wortels en haar nieuwste werk dat momenteel te zien is in de tentoonstelling Post/No/Bills in het Stedelijk Museum Amsterdam.

Zindzi Zevenbergen heeft een jaar op de Rietveldacademie in Amsterdam gestudeerd. Daarna ging ze naar de Vrije Universiteit Amsterdam (Communicatie en Informatietechnologie). Vervolgens ging ze naar de Universiteit van Amsterdam (Master of Arts, tekst en communicatie). Werkte van 2015-2022 als copywriter voor grote bedrijven als DHL, ABN AMRO Bank en Schiphol Airport.

Zindzi is  een bijzonder getalenteerd schrijfster van met name kinderboeken. Door te schrijven, kan ze haar liefde voor taal en tekst inzetten om aandacht te vragen voor onderwerpen die ze belangrijk vindt. Vaak zijn deze verhalen gebaseerd op ware gebeurtenissen.

Haar eerste kinderboek, Lennox en de gouden sikkel, werd in 2021 uitgebracht. Dit boek - met illustraties van Brian Elstak en Hedy Tjin - gaat over een vader met sikkelcelziekte: een erfelijke bloedziekte die alleen voorkomt bij zwarte bevolkingsgroepen. Het boek heeft zowel de pers als het publiek in vervoering gebracht. In januari 2022 werd het boek genomineerd voor de grootste kinderboekenprijs van de Nederlandstalige landen: de Boon (Vlaamse literatuurprijs die op 24 maart 2022 voor het eerst werd uitgereikt in Oostende).

Het boek wint in Nederland zowel een Zilveren Griffel als een Zilveren Penseel. Ook is van het boek een theatervoorstelling gemaakt.