Herdenking razzia Nijmeegse Joden van 17 november 1942
AlgemeenNIJMEGEN - Het is 17 november 2022 precies 80 jaar geleden dat in Nijmegen een grote razzia plaatsvond, waarbij 196 Joden werden gedeporteerd. Van hen overleefden slechts vier de verschrikkingen van de Tweede Wereldoorlog. Nog tot medio december wordt in Nijmegen met een expositie en voorstelling stilgestaan bij deze razzia en de Jodenvervolging in het algemeen.
Voor de Tweede Wereldoorlog telde Nijmegen ruim 500 Joodse burgers. Van medio 1942 tot voorjaar 1943 werd ook in deze stad jacht gemaakt op de Joden. De razzia’s betekenden de totale ondergang van bijna het hele Joodse bevolkingsdeel.
Grootste razzia
De razzia in de nacht van 17 op 18 november 1942 was de grootste, met 196 slachtoffers. Ze werden per trein naar doorgangskamp Westerbork gebracht, om van daaruit vrijwel direct op transport te worden gesteld naar vernietigingskamp Auschwitz en andere vernietigingskampen. De persoonlijke eigendommen van de Joodse families werden geconfisqueerd, hun woningen werden verbeurd verklaard en leeggeroofd. Halverwege 1943 waren er in Nijmegen geen Joden meer, behalve zij die ondergedoken waren.
Met de expositie ‘Razzia 17 november 1942’ in het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis gevestigd in de Mariënburgkapel in Nijmegen wordt tot en met 11 december aandacht gevraagd voor deze zwarte bladzijde uit de Nijmeegse geschiedenis.
“Op 17 november 2022 is het exact tachtig jaar geleden dat de grote razzia onder joodse mensen plaatsvond. Een reden om hier uitgebreid bij stil te staan. Het schokkende verhaal van de razzia wordt in al zijn facetten verteld. Dramatische feiten en gebeurtenissen worden getoond, foto’s en persoonlijke verhalen van slachtoffers worden in beeld gebracht. Dit alles wordt onderbouwd met persoonlijke brieven en andere documenten. Voor iedereen die meer wil weten over deze aangrijpende gebeurtenis”, aldus de samenstellers van de tentoonstelling.
Door strikte maatregelen en verordeningen werden de Joden sinds 1941 steeds meer in het nauw gedreven en geïsoleerd van de rest van de samenleving. In navolging van nazi-Duitsland moesten Joden uit het stadsbeeld verdwijnen. Met harde hand werden de Joodse burgers in Nijmegen buiten de samenleving geplaatst en (weg)gepest.
Er werd een aanmeldingsplicht ingesteld in combinatie met het verplicht dragen van een gele, zespuntige Davidster op de kleding. Het werd Joden verboden op bezoek te gaan bij niet-Joden en bezoek te ontvangen van niet-Joden.
Joodse kinderen konden alleen naar Joodse scholen. In de stad werden tientallen borden ‘Voor Joden verboden’ geplaatst. Meerdere Nijmeegse instellingen en omwonenden hebben de borden om principiële redenen geweigerd. Ook zijn er borden anoniem verwijderd. Vanaf juni 1941 werd het Joden verboden te verblijven in parken, cafés, restaurants, hotels, pensions, bioscopen, schouwburgen, sportvelden, zwembaden en badhuizen. En dit is slechts een greep uit de vele anti-Joodse maatregelen.
Totale ondergang
Uiteindelijk betekende de razzia en verdere vervolging de totale ondergang van bijna het hele Joodse bevolkingsdeel van de stad. 17 november 1942 was voor veel Joodse Nijmegenaren het tragische eindpunt van deze maatregelen.
Het Huis van de Nijmeegse Geschiedenis is iedere woensdag tot en met zondag van 13.00 tot 17.00 uur geopend. De toegang is gratis en de kapel is rolstoeltoegankelijk.
