Foto-expo met werk van Anna Huybers: bewogen periode op gevoelige plaat vastgelegd

NIJMEGEN - Op 20 september 1944 rond 19.00 uur werd de Waalbrug door de geallieerden veroverd. Daarmee was Nijmegen bevrijd van de Duitse bezetting. Maar de oorlog was voor Nijmegen nog niet afgelopen. Nijmegen werd frontstad en garnizoensstad. Er werden tienduizenden geallieerde soldaten gelegerd. En de stad werd dagelijks door de Duitsers beschoten vanuit het Reichswald en de Betuwe, die nog steeds in Duitse handen waren.

Door Stichting Nijmegen Wederopbouwstad 

De ‘Granatentijd’ zoals deze periode ook wel werd genoemd, duurde van september 1944 tot medio maart 1945, toen de geallieerden de Duitse troepen in het Ruhrgebied versloegen. Bij die beschietingen verloren meer dan 900 Nijmegenaren hun leven. Dat waren meer dodelijke slachtoffers dan tijdens het grote bombardement van 22 februari 1944.

Kapokfabriek

De grootste ramp in de frontstadtijd vond plaats op 2 oktober 1944 door het inslaan van twee brandbommen in de kapokfabriek in Bottendaal. Daarbij komen bijna honderd mensen om het leven die in de kelders van die fabriek schuilden. Zij konden niet ontsnappen.

In de Granatentijd werden tientallen gebouwen in de stad door de Duitse beschietingen geraakt en verwoest. Zoals Drukkerij Luxor aan de Sint Annastraat. 

Expositie in HEMA

“Bij onze speurtocht naar foto’s voor de expositie ‘Market Garden en Frontstad’ in de etalages van de HEMA aan de Augustijnenstraat stuitten we op foto’s van Anna Huybers. Het Regionaal Archief Nijmegen (RAN) heeft maar liefst 158 foto’s van Anna Huybers, allemaal uit deze periode. Zoek in beeldbank op Anna Huybers en je krijgt het fotoarchief van Anna Huybers voorgeschoteld”, aldus Stichting Nijmegen Wederopbouwstad. 

Momenteel is in een etalage van de HEMA een zijwand gewijd aan de foto’s van Anna. Toen een van de samensteller van de expositie in die etalage een foto opnieuw moest bevestigen, hoorde hij Engelse mensen praten en wijzen naar een van de foto’s van Anna. Door de ruit was het moeilijk te verstaan wat ze zeiden. 

Toen hij naar buiten ging, vertelde een van de Engelsen, die in Nijmegen waren ter gelegenheid van de herdenking van Market Garden, dat hij zijn vader op een foto van Anna herkende. Een foto die hij zelf nog nooit gezien had!

Anna Huybers 

In 2014 kreeg het RAN de foto’s van de inmiddels 90-jarige Anna. Historicus Henk Termeer interviewde Anna enkele jaren later en zijn verslag is ook in het RAN terug te vinden (zie:hdl.handle.net/21.12122/2528667704). Aan dat verslag zijn de volgende gegevens over Anna Huybers ontleend.

Anna werd 2 april 1924 geboren in Rotterdam en verhuisde toen ze tien was naar de Houtstraat in Nijmegen, boven kapper Janssen. Ze was achttien toen ze een baantje kreeg in de doka van fotozaak Ideaal, ook in de Houtstraat. Een doka is een donkere kamer waarin foto’s worden ontwikkeld en afgedrukt. Zij wist samen met haar vader in Amsterdam een voorraadje Agfa-fotorolletjes te regelen. Deze rolletjes werden de basis van de latere foto’s.

Toen er geen werk meer was bij Ideaal solliciteerde zij bij de katholieke fotozaak Verweij – toen ook – aan de Groenstraat, maar kreeg de baan niet omdat ze protestant was. Anna ging toen in de doka van een fotozaak in Arnhem werken.

Bij het bombardement van 22 februari 1944 werd haar ouderlijk huis zwaar getroffen terwijl Anna en haar moeder onder de trap schuilden. Het gezin kon niet in de Houtstraat blijven en ze kregen twee kamers toegewezen in een huis aan de Oude Heselaan 460 (nu Tweede Oude Heselaan 460). Daar was ook een klein kamertje dat Anna als doka mocht gebruiken.

Foto’s van soldaten 

Na de bevrijding van Nijmegen maakte Anna foto’s van de verwoestingen als gevolg van de slag om de Waalbrug. Een buurman vroeg Anna of ze geen foto’s wilde maken van geallieerde militairen. Zo kon ze wat bijverdienen nu Arnhem onbereikbaar was (nog steeds in Duitse handen). 

In ruil voor 100 sigaretten maakte ze zes foto’s van soldaten. Anna heeft tientallen vooral Britse soldaten gefotografeerd. De foto’s ontwikkelde en drukte ze zelf af. De prentbriefkaarten werden door de soldaten vaak naar huis gestuurd om het thuisfront te laten zien dat ze het goed maakten.

Engelse sergeant

Twee Engelse soldaten belden in begin oktober 1944 bij Anna thuis aan of ze daar naar de radio mochten luisteren. Anna deed open en verwees ze naar de buurman die beter Engels sprak. Blijkbaar maakte ze veel indruk op een van de militairen, sergeant William Woolley. Hij kwam een paar dagen later terug om te vragen of ze met hem wilde gaan dansen. Ondanks haar gebrekkig Engels begreep ze die vraag wel. Van haar vader mocht ze mee als ze maar om negen uur thuis was! Van het een kwam het ander. Ze kregen verkering, Anna verhuisde naar Engeland, trouwde met sergeant Woolley en kreeg met hem vijf kinderen. Helaas hield het huwelijk geen stand. Maar zij bleef in Engeland bij haar kinderen wonen en vond daar een nieuwe partner.

Anna Huybers, dit jaar 100 geworden, heeft Alzheimer en woont in een verzorgingstehuis.