Openbare sterrenkijkavond op Kelfkensbos

NIJMEGEN -  Sterren spreken veel mensen tot de verbeelding. Op een heldere nacht zien we er tientallen aan de hemel staan. Maar wat wij dan zien is slechts een fractie van de Melkweg. Astronomen schatten dat er 100-400 miljard sterren in de Melkweg zijn. Als kind had Roel van der Heijden al veel belangstelling voor planeten en ruimtevaart. “Om mijn passie voor sterren te delen met anderen verzorg ik in september op Kelfkensbos een openbare sterrenkijkavond.”

Door Marcel Witlox

“Die sterrenkijkavond is op 8, 9, 10 óf 11 september, afhankelijk van het weer. We kunnen door de telescoop de ringen van Saturnus zien, kraters en bergen op de maan en de vier grote manen van Jupiter.” 

Ontdekkingsreis

“Als kind kende ik al de planeten uit mijn hoofd, las boekjes over astronauten die met de Spaceshuttle naar de ruimte gingen en van een oom kreeg ik een kleine telescoop. Als wetenschapsjournalist schreef ik over thema’s in de biologie, scheikunde en natuurkunde maar ik dreef steeds meer richting de sterrenkunde. Onze wetenschappelijke zoektocht in het heelal vind ik het meest boeiend. Ik krijg daarbij het gevoel van een ontdekkingsreis waarbij we proberen op te lossen hoe het kan dat er zoiets bestaat als een universum met sterren, planeten en leven daarop. Het is heel ‘fundamenteel’.”

“Vijf jaar geleden kwam een vriend opeens met een gek idee: zullen we een telescoop bouwen? Uh ja, waarom niet, dacht ik. We verdiepten ons in boeken en er bleek op internet veel over te vinden. Met wat hulp van anderen is het ons gelukt een telescoop te bouwen, tot aan het slijpen van de spiegel toe. En hij doet het goed, al zeg ik het zelf...”

“Sterren lijken op het eerste oog op elkaar, maar er zijn een paar exemplaren die er echt uit springen. Eén daarvan is Sirius, die is enorm helder en kan zo mooi fonkelen. Als je er met een telescoop naar kijkt dan lijkt het wel een discolichtje: hij verandert razendsnel van kleur! Hij is echter alleen in de winter zichtbaar.” 

“Als je me vraagt naar mijn favoriete planeet dan ga ik zeker voor Saturnus. Die ringen! De eerste keer dat ik dát door de telescoop zag viel mijn mond open. Ik kende de plaatjes uit de boeken, maar toen ik het met eigen ogen door de telescoop zag werd het plotseling ‘echt’: dat stipje aan de hemel is een spectaculaire wereld.”

“Nederland is binnen Europa (en misschien wel de wereld) een van de meest ‘verlichte’ landen. Helaas kun je daardoor de Melkweg niet of nauwelijks zien. En wat je ziet zijn alleen maar de helderste sterren.”

“Als je meer wilt zien, ga dan vooral weg van stad, industrie en straatverlichting, hoe verder hoe beter. In Nederland zijn de Waddeneilanden en natuurpark Lauwersmeer de beste plekken, het buitenland heeft nog veel betere plekken. Je kunt ook diep de Ooijpolder ingaan. De meeste stadsverlichting ben je dan kwijt en ook niet onbelangrijk: je hebt vrij zicht op de hemel.”

Heldere sterren

“Maar voor het kijken naar de planeten (Saturnus, Jupiter, Mars, Venus en soms Mercurius) en de maan is stadsverlichting overigens geen probleem! Deze hemellichamen zijn zó helder dat ze in feite dwars door de verlichting van de stad heen schijnen.”

Wat is het juiste tijdstip om sterren te kijken? “Dat is simpel: in principe altijd wanneer het donker is. In de winter is het makkelijker omdat het eerder echt donker is. De helderste sterrenbeelden zijn áltijd te zien. De planeten en de maan staan soms onder de horizon maar Saturnus, Jupiter en Mars zijn de komende maanden redelijk goed te zien als je richting het zuiden kijkt! Je vindt ze als heldere punten aan de hemel (ze zijn feller dan de meest sterren).”

Dure hobby?

Is het een dure hobby? “Met je ogen kun je al veel zien, je moet alleen weten waar je moet kijken. Ik gebruik daarvoor vaak (gratis) apps zoals Google Sky Maps voor Android of Sky Chart voor de iPhone. Dat zijn simpel te gebruiken programma’s die je precies vertellen welke sterren(beelden) of planeten je ziet.”

Met een verrekijker kun je al bijzondere dingen zien, zoals de vier maantjes van Jupiter of de groep sterren van de Plejaden (in de winter). Als je een verrekijker hebt, dan zou ik dat zeker eens proberen! Als je klaar bent voor het grotere werk dan heb je een telescoop vanaf pakweg 150 euro.” 

“Sterrenkijken kán een dure hobby zijn, voor telescoopprijzen is ’the sky the limit’. Je hebt dan enorme dingen die alles automatisch volgen en waarmee je prachtige foto’s kunt maken. Maar dat is niet eenvoudig, ervaring is net zo belangrijk als diepe zakken.”

Sterren op het plafond

“Sinds een tijdje organiseer ik sterrenkijkavonden voor groepen tot ongeveer tien mensen. We spreken af ín je woonkamer, waar iedereen comfortabel gaat liggen op de bank of een matras. Tijdens de show neem ik je mee naar een heldere zomeravond waar krekels tsjirpen en met een grote projectie verander ik het plafond in een fonkelende sterrenhemel. Samen gaan we sterrenkijken en zien we de planeten en de maan van dichtbij. Dan doe ik iets wat ik nooit kan doen met een telescoop: we stijgen op van de aarde en maken een reis door de ruimte! We bezoeken sterren, nevels, en gaan naar de mooiste plekken in de Melkweg.”

“Als het goed weer is dan sluiten we de avond buiten af met een kijkje door de echte telescoop. Overigens is het planetarium ook geschikt voor kinderfeestjes.” Meer info: www.huiskamerplanetarium.nl.

Sterrenkijkavond

Terug naar de openbare sterrenkijkavond op Kelfkensbos. Deze is op 8, 9, 10 óf 11 september van 21.00 tot 24.00 uur. “Welke datum het wordt is afhankelijk van het weer. Houd daarom mijn website 
(www.huiskamerplanetarium.nl) en Twitter-account (@Roel_vdHeijden) in de gaten, daar geef ik updates over het weer. We hebben natuurlijk wel een heldere avond nodig.”