Onderzoek: bestuurders Nijmegen betrokken bij koloniale slavernij

NIJMEGEN - Singendonck, Van Diemerbroeck en Sweers zijn namen van bekende straten in onze stad. Maar misschien brengen we ze minder gauw in verband met verrijking door slavenhandel. Dat kunnen we nu toevoegen aan de stadsgeschiedenis. Want uit onderzoek blijkt dat burgemeesters en schepenen tot ver in de 19e eeuw betrokken waren bij koloniale slavernij. 

Nijmegen kan aanschuiven in het rijtje Amsterdam, Arnhem, Utrecht, Vlissingen en andere steden die onderzoek lieten doen naar hun slavernijverleden. Tijdens het symposium ‘Slavernijverleden Nijmegen’ op 19 maart in de Vasim werden de bevindingen gepresenteerd van een onderzoek door de Radboud Universiteit naar de banden van Nijmeegse bestuurders met slavernij. De resultaten zijn vervat in het boek ‘Nijmegen & Slavernij. Publiek bestuur en persoonlijk profijt 1596-1973’. 

Burgemeester Hubert Bruls in een reactie: “Voor duizenden Nijmegenaren is het slavernijverleden onderdeel van hun persoonlijke geschiedenis. Daarom vind ik het als burgemeester van groot belang voor de toekomst van onze diverse samenleving, dat dit onderzoek naar het slavernijverleden van de stad is uitgevoerd. Voor de mensen van toen, en voor de generaties van nu en na ons.” 

“De conclusies van het onderzoek zijn indringend. De kou slaat je om het hart als je hoort wat mensen elkaar hebben aangedaan, ook vanuit onze stad. Dat wrede, onmenselijke daden voor eigen gewin en rijkdom onderdeel waren van een breed gekend en geaccepteerd systeem, waar Nijmegen ook deel van uitmaakte. Bestuurders van Nijmegen hadden een bijzondere bestuurlijke machtspositie als belangrijkste stad van een invloedrijk gewest, en door de ligging aan de Waal. Ook al vond dit plaats in de tijdsgeest van toen, met wat wij weten maakt dat het niet minder verdrietig, pijnlijk en afschuwelijk.”

Stemmen uit Nijmegen 

In 2023, bij aanvang van het Herdenkingsjaar Slavernijverleden, verzocht de initiatiefgroep Stemmen uit Nijmegen (SuN), middels een door 37 organisaties en particulieren ondertekend manifest, het college van Nijmegen onderzoek te laten doen naar het slavernijverleden van de stad. De Radboud Universiteit kreeg vervolgens van het college de opdracht. 

Als reactie op de bevindingen van de onderzoekers heeft de initiatiefgroep aan het college gevraagd een gebaar te maken. Om zichtbaarheid te geven aan het erkennen, herkennen en verkennen van het koloniaal/slavernijverleden waarin bestuurders van de stad Nijmegen een rol hebben gespeeld. De initiatiefgroep SuN vraagt om een handreiking te doen naar de Caribische, Surinaamse en Indische gemeenschap; om een proces van heling en verzoening op gang te brengen. SuN heeft dit verzoek in een verklaring van een vijftal punten geformuleerd en aangeboden aan burgemeester Bruls en wethouder Daemen.  

De komende tijd gaat het college het onderzoek nader bestuderen met mensen uit de stad. Burgemeester Bruls: “We nemen de tijd om het op ons in te laten werken. Om woorden te geven aan wat deze kennis met ons doet. En we bespreken samen wat we als stad nodig hebben om verder te groeien naar een toekomst in verbondenheid. Het heeft tijd nodig om een betekenisvol, gedragen vervolg aan dit onderzoek te geven. Daar is vandaag te vroeg voor, maar we komen er op een later moment weer gezamenlijk op terug.”

Per 21 maart, de internationale dag tegen racisme en discriminatie, biedt de gemeente exemplaren van de publieksversie van het onderzoek aan voor inwoners, onder andere via vestigingen van de bibliotheek, bij boekhandel Dekker v.d. Vegt en via docenten geschiedenis en maatschappijleer van de middelbare scholen (om de informatie naar eigen inzicht te kunnen verwerken in de lessen).

Voor inwoners organiseert de gemeente later dit jaar een lezing en gesprek over koloniale slavernij om verder te praten over onderwerp, mogelijk vervolgd met kleinschalige dialoogtafels.

De uitgave van het complete onderzoek is te bestellen of te koop in boekhandels en vanaf 20 maart gratis te downloaden op de website van Radboud University Press: https://books.radbouduniversitypress.nl/index.php/rup/catalog/book/nijmegen-en-slavernij 

Informatie: stemmenuitnijmegen@gmail.com