Herdenken

In het afgelopen jaar was er extra belangstelling voor herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en werd de vrijheid grootser gevierd, omdat de oorlog toen 80 jaar geleden was. Maar ook nu - bij 81 jaar - én in de jaren hierna is herdenken net zo belangrijk. Zo herdenkt onze regio nu Market Garden, een grote operatie van de geallieerden in de Tweede Wereldoorlog. Onderdeel hiervan was de ‘Waaloversteek’ op 20 september 1944, die leidde tot de bevrijding van onze stad.

De 82nd Airborne Division van het Amerikaanse leger stond die dag voor de gevaarlijke taak om de Waalbrug en spoorbrug te veroveren op de Duitsers. Het is niet voor te stellen dat je daar als jonge soldaat ver van huis, met 260 anderen aan de oever van de Waal stond. Ze moesten tegen de stroom in roeien, in kleine canvas bootjes, gehuld in rookgordijnen onder hevige beschietingen van de Duitsers. 

En gevaarlijk leek het niet alleen, dat was het ook. Slechts 13 boten haalden de overkant en er waren vele gewonden en 48 doden. Hoewel de militaire missie slaagde, was dit een groot verlies van zoveel jonge levens. Ik vind het een mooi eerbetoon dat elke avond op onze brug De Oversteek 48 paar lichten aan gaan op het tempo van een trage mars, ter herinnering aan hen.

Het strijdplan voor de Waaloversteek werd destijds bedacht door de Amerikaanse generaal James Gavin. Zijn dochter is dit weekend ook bij onze herdenking op de Oosterhoutsedijk aanwezig, bijzonder bezoek dus. Ook komen er soldaten die op dit moment in de 82nd Airborne Division dienen. Daarnaast zijn er vertegenwoordigers van de Amerikaanse, Britse en Poolse ambassade, én ook van de Duitse. 

Gezamenlijk oorlogsleed herdenken, waarbij er eigenlijk alleen maar verliezers waren, vind ik nog altijd bijzonder. Het slaat, zeker met de tijd, bruggen tussen mensen van toen en nu, en tussen (destijds) vriend en vijand. Omdat het belangrijk is dat nieuwe generaties dit voortzetten, betrekken wij jongeren bij herdenkingen. Zo werkt basisschool De Oversteek jaarlijks met ontroerende optredens mee aan de Waaloversteek-herdenking.

Overigens werden er kort na de oorlog al internationale bruggen tussen mensen geslagen. Generaal Gavin die ik net al noemde, kwam uit het Amerikaanse Albany. Hij zorgde na de oorlog dat gewone Amerikanen uit zijn thuisregio in actie kwamen voor Nijmegenaren. Vanuit Albany kwamen in 1947 schepen vol babykleertjes, voedselpakketten, schoenen, bouwmateriaal, typmachines en andere hulpgoederen aan. Met brieven om de voor hen onbekende Nijmeegse gezinnen moed in te spreken. Zo ontstonden overzeese vriendschappen die door volgende generaties zijn voortgezet. 

Bij de herdenking van de Waaloversteek is daarom ook de burgemeester van Albany aanwezig. En de Nijmeegse stichting Friendship Albany Nijmegen zet zich al 10 jaar in om deze banden te behouden en bestendigen. Oorlog zet mensen tegen over elkaar, maar herdenken brengt mensen bij elkaar.