Wethouder Tobias van Elferen over Fairtrade: ‘Bijdragen aan rechtvaardiger verdeling in de wereld’

NIJMEGEN - De Fair Food Week bracht vrijwilligers van Fairtrade Nijmegen, een project van Huis van Compassie Nijmegen, op het idee om meer te weten te komen over wat de gemeente doet rondom eerlijke handel, en economische én sociale duurzaamheid. Zij interviewden Tobias van Elferen, wethouder Duurzaamheid en Financiën. Hieronder enkele fragmenten van dat gesprek.

Zoals voor velen van ons hoorde Tobias van Elferen voor het eerst over Fairtrade via Max Havelaar-koffie, chocola en bananen. “Maar”, voegt de wethouder toe, “we zijn blij dat we nu in Nijmegen - officieel een Fairtrade-gemeente - er veel meer onder verstaan.”

Hoe werd Nijmegen een Fairtrade-gemeente? “Het heeft ons bijna twee jaar gekost om het administratief rond te krijgen. Sinds 2016 kunnen we aantonen dat er in Nijmegen een groot aantal Fairtrade-ondernemers is en dat Fairtrade een grote rol speelt in de inkoopvoorwaarden van de gemeente.”

“Inmiddels lukt het ons (bijna 100 procent) met producten als koffie en thee. We zijn niet voor niets een Fairtrade-gemeente.”

Of dat een verandering in de mentaliteit is? “Tot op zekere hoogte klopt dat, maar we waren al een heel duurzame en sociale gemeente. Ik denk wel dat we ons nu bewuster zijn dat we met onze eigen inkopen - we zijn een grote inkoper als gemeente - een verschil kunnen maken voor de andere kant van de wereld. Ja, dat heeft Fairtrade wél gedaan.” 

En alles is pas in 2013 gestart, met een oproep in de gemeenteraad door Pieter de Wit (destijds zijn collega en nu voorzitter van de Wereldwinkel en lid van de groep vrijwilligers Fairtrade Nijmegen – red.).

Hoe heeft Fairtrade een plaats gevonden in de organisatiecultuur van de gemeente? “Het begint al elke ochtend, als we naar de automaat lopen: de koffie is Fairtrade.”

“Maar ook het thema circulariteit speelt een grote rol binnen onze gemeente. We willen graag dat Repair Cafés zich in Nijmegen kunnen vestigen. We zijn druk bezig met het materiaal dat we gebruiken in de openbare ruimte, zoals bij grond-, weg- en waterbouw, om dat zoveel mogelijk circulair in te kopen.”

“We zijn voorlopers in de regio als het gaat om circulair bouwen. We willen steeds meer dat woningen hergebruikt kunnen worden. Denk aan de flexwoningen aan de Nieuwe Dukenburgseweg 21. Als ze daar dadelijk niet meer nodig zijn, kunnen de woningen ergens anders gebruikt worden.”

“Dus bij al onze inkopen – klein, zoals koffie, en groot, zoals woningen – proberen we rekening te houden met het circulaire karakter. We geloven dat dit zowel goed is voor duurzaamheid – de CO2-voetafdruk – als voor het gebruik van grondstoffen.”

Wie hebben jullie mee, wie hebben jullie tegen? “We hebben vooral medestanders. Iedereen snapt tegenwoordig dat sociaal inkopen, duurzaam inkopen en grondstofbewust inkopen noodzakelijk is. Waar de moeilijkheid nog in zit, is het systeem. Om een voorbeeld te noemen: bedrijfskleding kunnen we nog niet 100 procent Fairtrade inkopen, omdat het er gewoon (nog) niet is. Ook om een woning circulair te bouwen: er zijn nog niet altijd circulaire materialen voorhanden. Sommige dingen staan nog in de kinderschoenen, maar ik denk niet dat je kunt spreken van tegenstanders. Ik geloof veel meer dat - bijvoorbeeld door een hogere belasting op nieuw plastic - circulaire materialen goedkoper worden dan nieuw materiaal.”

Is er een circulair initiatief dat al 100% is gelukt? “Een mooi voorbeeld vind ik onze afval-energiecentrale (ARN) - we zijn 51 procent eigenaar. Daar wordt steeds meer geïnvesteerd in circulariteit. Tegenwoordig recyclen ze luiers - als eerste in Nederland. Dat betekent dat ze een luier uit elkaar kunnen halen, wat betreft het plastic gedeelte, en de poep, met thermisch hogedrukhydrolyse. We doen dit samen met zeven andere gemeenten in de regio, omdat we samen willen investeren in circulariteit.”

Hoe zit het met de kleine, lokale ondernemers? “We moeten oppassen om niet te snel aan te nemen dat het bedrijfsleven dit soort initiatieven niet zou willen; vaak kun je na een goed gesprek een eind komen. En misschien moet het gepaard gaan met regelgeving en subsidies. Als gemeente zijn onze inkoopvoorwaarden duidelijk voor iedereen. Er worden duurzaamheidseisen gesteld, Fairtrade-eisen, en dan heb je een gelijk speelveld voor elke ondernemer.”

Zijn er ook partnerschappen geweest? “Een van de grootste circulaire successen van de afgelopen jaren is de recyclebare beker voor de Vierdaagsefeesten. Dat is een initiatief van de evenementenorganisator van de Vierdaagsefeesten (Stichting Vierdaagsefeesten). Samen met DAR hebben ze de circulaire beker ontwikkeld. Eerlijk gezegd, juist bij samenwerking met andere partijen is er ontzettend veel welwillendheid voor circulariteit.”

Wat is uw inschatting van de mogelijke impact van een evenement als de Fair Food Week op de bewoners van Nijmegen? “Bewustwording is het sleutelwoord. Mensen moeten snappen dat iedereen de mogelijkheid heeft om een switch te maken, en dat moet je zichtbaar maken. En dat doen jullie van Fairtrade Nijmegen hartstikke goed.”

Dat is op korte termijn. Waartoe denkt u dat dit alles op lange termijn gaat leiden? “Hopelijk gaan we naar een wereld waar we met elkaar de lasten en de lusten van het produceren van voedsel en kleding op een rechtvaardige manier verdelen. Dus dat we niet in de rijke westerse landen CO2-voetafdrukken achterlaten waardoor mensen in arme landen door watersnood en hogere temperaturen niet meer kunnen leven. Hetzelfde geldt voor grondstoffen. Uiteindelijk hoop je dat dit soort initiatieven eraan bijdragen dat iedereen kan zien dat het anders kan. Dat door de keuzes die mensen maken, en die gemeenten maken, we een rechtvaardigere wereld krijgen.”

En thuis, mag ik het vragen? “Zeker! We letten op Fairtrade-labels - zeker bij koffie, thee, bananen en chocola. We eten veel chocola voor Sinterklaas: het feest draait om de beschermheilige van de kinderen. En ja, als kinderen aan de andere kant van de wereld moeten werken, zodat wij hier chocola kunnen eten… dat is gewoon onacceptabel. En wij zijn best wel actief met tweedehands inkopen, zoals kleding - kopen én dragen.”